Du học sớm để dễ hòa nhập chỉ là “truyền thuyết”? Bài học từ du học sinh Gangnam Style Hàn Quốc!
Ở khắp các nhóm du học trên toàn cõi mạng Việt Nam thường lưu truyền một “truyền thuyết” rằng trẻ con du học sớm từ phổ thông sẽ sớm làm quen với môi trường, nhanh chóng hòa nhập với nền văn hóa mới.
Còn bản thân mình từ cách đây chẵn 20 năm, lúc vừa học xong thạc sỹ ở Anh về, lúc chưa có con và mới vào làm quản lý tiếp thị du học ở Singapore Tourism Board khi trao đổi với phụ huynh muốn đưa con đi Singapore học từ cấp 2 đã nói thẳng: “Anh chị muốn cho con đi du học sớm thì nên sắp xếp bố hoặc mẹ hay cả nhà chuyển qua Singapore làm việc, sinh sống được thì hãy đi. Du học đâu có bổ béo tới mức con phải rời xa gia đình từ sớm, sống cùng người lạ, ở độ tuổi đang hình thành nhân cách, bản sắc”. Chắc ít ai làm tiếp thị mà can ngăn khách hàng như mình!!!
Mình cũng đã từng dạy hoặc tuyển dụng, làm việc cùng những bạn Việt Nam du học từ phổ thông lên đại học, thạc sỹ ở Anh, Úc, Mỹ, Canada mà viết một cái bài không nên hồn, làm việc không bằng các bạn học ở Việt Nam, nhưng tất nhiên, mình cũng đã gặp một số bạn xuất sắc, phong cách tự tin, tư duy sắc bén. Mẫu mình đã quan sát được chưa đủ lớn, nhưng cũng có bạn nọ, bạn kia.
Gần đây mình đã bỏ công tìm những nghiên cứu về tác động của du học sớm đối với du học sinh và gia đình. Mình mới tìm thấy 2 quyển sách và 2 bài báo về du học sớm của dân Hàn Quốc thôi. Lạ là đã lướt qua 100 đầu mục mà mình chưa tìm được nghiên cứu nào về học sinh du học sớm từ Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, và tất nhiên là cũng chưa tìm được nghiên cứu nào về du học sớm từ Việt Nam rồi. Ai tìm thấy thì gửi cho mình nhé.
Mình chưa có thời gian đọc kỹ hết các nghiên cứu này, nên bỏ vào để ChatGPT tóm tắt, tổng hợp, phản biện và dịch ra tiếng Việt cho tiết kiệm thời gian. Mời cha mẹ đọc nghiên cứu cho đỡ mất công cãi nhau bằng các trường hợp lẻ tẻ nha. Khi người ta nghiên cứu là phải tuân theo quy trình chọn mẫu có tính đại diện, đủ lớn, khi phỏng vấn phải thông qua ủy ban đạo đức để đảm bảo câu hỏi khách quan và quy trình phỏng vấn an toàn đối với người được phỏng vấn. Rồi khi phân tích dữ liệu cũng phải tuân thủ các lý thuyết, phương pháp và công cụ đã được chứng minh là đáng tin cậy. Khi xuất bản cũng phải qua nhiều vòng phản biện của các chuyên gia trong ngành.
Tất nhiên mỗi cá nhân là một cá thể độc nhất, không ai giống ai. Nhưng nếu mình không phải là cá nhân xuất chúng thì cũng khó lọt ra ngoài quy luật chung mà các nghiên cứu chất lượng đã đúc kết. Vậy thì mình nên tham khảo nghiên cứu để quyết định cho cá nhân mình, đỡ phải mang ví dụ con ông A, cháu bà B ra nói làm gì, và cũng tránh bị “lùa gà” ha.
Cho con du học sớm đã trở thành làn sóng sôi sục từ những năm 2000 ở xứ Gangnam Style Hàn Quốc. Những gia đình có điều kiện đã sắp xếp cho mẹ đi cùng con, bố ở nhà cày cuốc kiếm tiền, thường được gọi là “gia đình ngỗng”. Nhưng đa số sẽ gửi con đi du học và ở cùng với một gia đình xa lạ ở Anh, Mỹ, Canada hay Úc. Đúng là chỉ có dân châu Á mới có thể hi sinh như thế.
ChatGPT đã tóm lược, tổng hợp 2 quyển sách và 2 bài nghiên cứu như thế này:
1. Động cơ cho con du học sớm
Uy tín giáo dục và năng lực sử dụng tiếng Anh: Một trong những động lực chính khiến các gia đình Hàn Quốc gửi con du học từ sớm là mong muốn con cái có được nền giáo dục chất lượng và thông thạo tiếng Anh. Ở Hàn Quốc, tiếng Anh và học tập ở nước ngoài được xem như chìa khóa để gia tăng cơ hội trong thị trường việc làm và xã hội.
Giai cấp và đặc quyền: Cho con du học sớm cũng là cách tầng lớp thượng lưu trong xã hội Hàn Quốc thể hiện “đẳng cấp”. Đối với các bậc phụ huynh Gangnam Style, khả năng sử dụng tiếng Anh được coi là những dấu hiệu quan trọng của địa vị xã hội, biểu tượng cho sự giàu có, đầu tư giáo dục và thành công.
[Nhưng ngày nay ở Việt Nam không cần phải là gia đình giàu có, không cần cho con học trường quốc tế hay du học cũng có thể giúp con giỏi tiếng Anh vì các nguồn liệu học tập online đã cực kỳ hay ho, hiệu quả và miễn phí. Nếu cha mẹ có điều kiện cho con học trường quốc tế tốt ở Việt Nam thì nhiều khi chất lượng còn hơn đứt học phổ thông lèng tèng ở nước ngoài. Ngay tại Mỹ cũng có nhiều gia đình không hài lòng với giáo dục phổ thông Mỹ, nên có tới hơn 3 triệu trẻ em homeschool học ở nhà đấy ạ.]
2. Thách thức tâm lý và xã hội
Sức khỏe tâm lý và áp lực học tập: Học sinh du học sớm thường trải qua áp lực lớn từ gia đình để đạt thành tích xuất sắc, dẫn đến căng thẳng và lo lắng. Điều này có thể dẫn đến các vấn đề về sức khỏe tâm lý như trầm cảm và hoài nghi bản thân.
Các học sinh trong bài báo “Hành trình một mình hòa nhập văn hóa” cho biết họ đã trầm cảm và lo lắng do áp lực học tập và sự cô lập, nhưng cảm thấy không thể chia sẻ điều này với cha mẹ vì sợ làm họ thất vọng.
Cảm giác cô lập và lạc lõng: Nhiều học sinh du học sớm phải đối mặt với sự cô đơn, tách biệt khỏi gia đình và bạn bè, buộc phải gồng lên tự lập quá sức và già trước tuổi. Các em gặp khó khăn trong việc kết bạn khi đi học ở nước ngoài do rào cản ngôn ngữ và văn hóa, cũng như khi trở về Hàn Quốc và cảm thấy khó hòa nhập trở lại với văn hóa Hàn Quốc, do những khác biệt về ngôn ngữ, hành vi và nhân sinh quan đã thay đổi trong thời gian sống ở nước ngoài, tới mức cảm thấy bị “mắc kẹt giữa hai thế giới”, không hoàn toàn thuộc về nơi nào.
3. Hệ thống hỗ trợ và sự khác biệt cá nhân
Tìm kiếm sự an ủi: Nhiều học sinh du học sớm tìm đến bạn bè Hàn Quốc để được an ủi, sử dụng các phương tiện truyền thông Hàn Quốc để kết nối, nhưng điều này cũng khiến họ cảm giác tội lỗi vì đã không nỗ lực hòa nhập vào văn hóa của quốc gia nơi mình du học.
Vai trò của hệ thống hỗ trợ: Các học sinh du học sớm gặp nhiều khó khăn trong việc điều chỉnh nếu không có sự hỗ trợ từ người giám hộ, cộng đồng, và trường học. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, các học sinh cũng gặp mâu thuẫn với người giám hộ hoặc cảm thấy không được hỗ trợ đầy đủ. Một số học sinh đã phải chuyển nơi ở nhiều lần do không hòa hợp với người giám hộ, cảm thấy mối quan hệ chỉ dựa trên lợi ích tài chính và không có sự hỗ trợ tình cảm cần thiết. [Nhiều học sinh thực sự khó khăn sống trong nhà gia đình host khi họ chỉ ăn ngũ cốc và bánh mỳ khô vào bữa sáng và bữa trưa, chỉ có bữa tối là bữa ăn nóng, nhưng nhiều khi cũng rất khó ăn.]
4. Tác động dài hạn đối với học tập và nghề nghiệp
Lợi thế về kỹ năng toàn cầu và song ngữ: Các học sinh Hàn Quốc du học sớm có lợi thế về khả năng song ngữ và kinh nghiệm quốc tế, điều này giúp họ mở rộng cơ hội vào các trường đại học danh tiếng và các công ty quốc tế.
[Điều này chưa chắc đã đúng tại thời điểm hiện nay. Các bạn học phổ thông tại Việt Nam có thể có cơ hội hoạt động xã hội, xây dựng hồ sơ cá nhân thuận lợi hơn các bạn du học sớm, đơn thương, độc mã ở xứ người. Sau khi tốt nghiệp, chỉ có một tỷ lệ rất ít bạn trụ lại được ở nước sở tại. Hiện nay đã có rất nhiều người du học, nên cầm tấm bằng nước ngoài trở về và đi xin việc ở Việt Nam cũng không phải là một lợi thế cạnh tranh gì ghê gớm cả. Bạn học ở nước nào thì cũng phải bắt đầu với mức lương khởi điểm không cao hơn các bạn ở trong nước nhiều. Những gì bạn được học ở nước ngoài chưa chắc đã phù hợp và có thể áp dụng ở môi trường kinh tế, xã hội Việt Nam. Áp lực “mang tiếng” là du học sinh khi làm việc với các đồng nghiệp trong công ty là khá lớn].
Khó khăn khi tái hòa nhập vào thị trường lao động: Dù có lợi thế về khả năng song ngữ và kinh nghiệm quốc tế, nhiều học sinh du học sớm gặp khó khăn khi tái hòa nhập vào thị trường lao động Hàn Quốc do sự khác biệt về văn hóa và các chuẩn mực làm việc.
Lee trong sách “Làn sóng di tản giáo dục Hàn Quốc” chỉ ra rằng các nhà tuyển dụng Hàn Quốc đôi khi nghi ngờ về sự cam kết và khả năng điều chỉnh của các học sinh du học sớm đối với văn hóa làm việc Hàn Quốc sau thời gian dài sống và học tập ở nước ngoài.
Những nghiên cứu trên chỉ ra rằng du học sớm mang lại cả cơ hội và thách thức lớn đối với học sinh Hàn Quốc. Trong khi du học sớm tạo ra các lợi thế về kỹ năng ngôn ngữ, học sinh du học sớm phải đối mặt với những thách thức nghiêm trọng về tâm lý, văn hóa và sự tái hòa nhập sau khi trở về.
Hàn Quốc đã đi trước Việt Nam hàng thập kỷ và họ đã rút ra bài học. Chẳng nhẽ cha mẹ Việt Nam không học bài học của cha mẹ Hàn Quốc mà lại tiếp tục thử nghiệm, hi sinh, đi theo vết xe của họ và nghe theo những “truyền thuyết” cảm tính?
P.S. À, ngoài việc đầu tư cho con đi du học với áp lực định cư, và gánh nặng hoàn vốn cho gia đình, ngày nay cha mẹ giỏi giang có thể tìm nhiều con đường đưa cả nhà đi định cư. Ngoài các chương trình định cư theo diện nhà đầu tư đắt đỏ, giao động từ vài trăm ngàn tới hàng triệu đô, ở Anh, Úc, New Zealand, Mỹ, Canada và Châu Âu đều có chương trình định cư cho người có trình độ và chuyên môn cao, trong các ngành nghề mà các nước này thiếu nhân lực. Đã có nhiều bác sỹ, kỹ sư, nhà chuyên môn với bằng cấp, trình độ chuyên môn xuất phát hoàn toàn từ Việt Nam vẫn có thể đàng hoàng đi định cư ở nước ngoài. Cha mẹ đọc các thông tin chính thống và có thể tham gia một số nhóm Facebook uy tín, như nhóm Viet.EB1.EB2.NIW dành cho những người có trình độ, làm hồ sơ đi định cư Mỹ để tìm hiểu người thật, việc thật. Nhóm này phi lợi nhuận và có nhiều người đã thành công chia sẻ kinh nghiệm. Ngoài ra, cha mẹ chấp nhận đi lao động chân tay cũng có thể xin định cư Mỹ theo diện EB3, thường làm ở các trại gà, hay đi định cư New Zealand bằng những nghề đơn giản như nghề thợ sơn, thợ xây, thợ làm tóc và chăm sóc sắc đẹp. Nếu cha mẹ có tiếng Anh tốt có thể tự làm hồ sơ, với mức lệ phí nộp đơn đóng cho chính phủ các nước cũng chỉ giao động trong khoảng vài ngàn đô la thôi. Mình từng tìm hiểu và biết một số con đường, nên đưa một vài từ khóa để ai có đủ quyết tâm thì tự tìm hiểu chính sách cập nhật. Mình chỉ biết ở mức căn bản, không có đủ chuyên môn nên không trả lời các câu hỏi cụ thể về định cư nha.
Hình minh họa vẫn do DALL-E vẽ, nhưng mình cũng phải chỉnh đi chỉnh lại dăm bảy lần mới ra được phiên bản đúng ý.