Đừng lạc lối trong ngành marketing, truyền thông, quan hệ công chúng và media
Nhóm ngành marketing, truyền thông, quan hệ công chúng và media khá rộng và đa dạng, rất dễ khiến các bạn trẻ chọn nhầm chương trình học, chệch hướng so với mục tiêu nghề nghiệp. Bài trước mình đã viết về cách phân tích chương trình học để chọn đúng và trúng. Mình thậm chí còn gợi ý bạn tìm các quảng cáo tuyển dụng, đọc thật kỹ mô tả công việc xem họ yêu cầu những kiến thức, kỹ năng, tư duy gì, hình dung mình muốn làm kiểu công việc nào, rồi bạn quay lại tìm chương trình học tương ứng.
Nhóm ngành này ngày càng chuyên môn hóa cao, mỗi người phải có cái nhìn rộng nhưng phải giỏi một mảng hẹp trong ngành, nên có hàng vài chục vị trí cho những người mới ra trường. Bài này mình so sánh dựa trên quan sát và trải nghiệm của bản thân mình đối với các ngành mình nhắc tới ở trên để bạn tham khảo.
Ngành marketing sẽ dạy bạn có cái nhìn chiến lược về toàn bộ quy trình marketing, chứ không chỉ những thứ bề nổi như làm ra những chiến dịch quảng cáo hay chạy những nội dung lan truyền trên mạng xã hội. Để làm một marketer, bạn cần hiểu tầm quan trọng và cách thức thực hiện nghiên cứu thị trường, đánh giá được các yếu tố vĩ mô và vi mô ảnh hưởng tới doanh nghiệp, hiểu rõ đối thủ cạnh tranh, những ngách hay khoảng trống trên thị trường, những nhu cầu chưa được phát hiện hay chưa được đáp ứng. Bạn phải học các môn tâm lý và hành vi người tiêu dùng, chọn tập khách hàng phù hợp mà công ty bạn muốn nhắm đến, rồi định vị thương hiệu, phát triển sản phẩm, chính sách giá, phát triển chuỗi giá trị và phân phối, sau cùng mới là khâu truyền thông tiếp thị với thông điệp phù hợp để tiếp cận các tập khách hàng này. Có rất nhiều quy trình behind the scene trước khi bạn ra mắt những thứ tưng bừng, khua chiêng, gõ mõ trên các phương tiện truyền thông đại chúng. Vậy bạn muốn làm đoạn nào trong những quy trình này? Bạn thích nghiên cứu và làm chiến lược, phát triển sản phẩm, vừa phải kết hợp con số, dữ liệu, khoa học, hay thích phần truyền thông, tiếp thị sáng tạo, bay bổng, ấn tượng?
Nếu bạn nhắm làm Brand Manager rồi tiến tới vị trí CMO thì tất nhiên nên học Marketing, giúp bạn đa di năng từ chiến lược tới chiến thuật. Ngày nay hầu hết các trường đều phải tích hợp Digital Marketing vào chương trình. Để đáp ứng nhu cầu của thời đại, một số trường cũng giới thiệu chương trình Marketing Analytics, thiên về phân tích dữ liệu để đưa ra các quyết định marketing và kinh doanh. Một số trường còn chuẩn bị cho bạn lấy các chứng chỉ nghề nghiệp như Chartered Institute of Marketing (CIM), the Communication Advertising and Marketing Foundation (CAM).
Creative Advertising, Creative Media, Multimedia & Professional Communication: Nếu bạn nghĩ rằng mình thuộc tuýp thích làm các công việc sáng tạo thì nên học các ngành sáng tạo truyền thông để làm Content Marketer. Ngành này có các chuyên ngành hẹp như Creative Advertising hay Creative Media/Multimedia hoặc Professional Communication. Trong khi Creative Advertising tập trung dạy bạn các chiến lược và kỹ năng sáng tạo phục vụ cho quảng cáo, truyền thông tiếp thị, thì Creative Media/Multimedia dạy bạn các kỹ năng rộng hơn như làm phim và các nội dung giải trí đa dạng khác. Ngành Creative Media/Multimedia sẽ là sự pha trộn của truyền thông, sáng tạo nội dung, kể chuyện và thiết kế. Còn Professional Communication thì vừa có sự kết hợp của chiến lược truyền thông tiếp thị, vừa dạy những kỹ năng xây dựng ý tưởng sáng tạo, nhưng không chuyên sâu vào sản xuất sáng tạo như Creative Media. Người làm sáng tạo không nhất thiết phải là người hướng ngoại, quảng giao, nhưng nhất thiết phải thấu hiểu tâm lý con người. Bạn có năng khiếu trời phú thì tốt, nhưng sáng tạo là thứ có thể học, cốt là bạn phải có đủ đam mê và ý chí.
Media & Communication Studies: Bạn cẩn thận, đừng nhầm lẫn ngành Creative Media, Multimedia với Media Studies nha. Cái tên đã nói lên khá nhiều. Nếu Creative Media hay Multimedia tập trung dạy bạn sáng tạo, thì Media Studies hay Communication Studies dạy bạn phân tích, nghiên cứu, lý giải các hiện tượng và tương tác xã hội thể hiện trên truyền thông đại chúng như báo chí và mạng xã hội, hay trong giao tiếp giữa người và người. Ngành Media Studies và Communication Studies dạy khá nhiều lý thuyết, hợp với những người thích nghiên cứu, phân tích xã hội, văn hóa, chính trị, chứ không tập trung dạy bạn các kiến thức và kỹ năng để làm chiến lược truyền thông hay sáng tạo nội dung, có chăng thì cũng điểm xuyết thôi.
Public Relations: Ngành quan hệ công chúng cũng có lúc đã rất hot với các bạn trẻ Việt Nam, mặc dù người làm ngành này ở Việt Nam không được thực hành theo best practice về quan hệ công chúng lắm, mà phạm vi thực hành khá hẹp, chủ yếu làm quan hệ báo chí, tổ chức sự kiện, chút ít quan hệ cộng đồng, quan hệ nội bộ, một số rất ít làm quan hệ chính phủ hay quan hệ nhà đầu tư. Ngành này cần kỹ năng giao tiếp tốt, kỹ năng viết và làm nội dung tốt, nói chung hợp với người quảng giao.
Khi chọn ngành và trường du học thạc sỹ 20 năm trước, mình không chỉ dựa vào ranking ngành và trường mà vào đọc kỹ khung chương trình học (curriculum) và nội dung môn học (syllabus) để hiểu trọng tâm và thế mạnh của từng trường. Lúc đó, mình muốn học một chương trình vừa hệ thống hóa kiến thức về marketing, vừa có những môn phát triển kỹ năng sáng tạo quảng cáo chuyên sâu. Mình đã nộp hồ sơ 5 trường xếp hạng hàng đầu ở Anh, và cuối cùng chọn trường có ranking thứ 4 ở UK về marketing & advertising, vì sự phù hợp, hơn là vì thứ hạng, mặc dù ranking thứ 4 cũng là cao rồi. Rồi sau khi hoàn thành chương trình tiến sỹ ngay trong mùa Covid và vật vã, lồng lộn tìm việc từ New Zealand, qua Úc, sang Anh, Mỹ và Hà Lan, mình cũng có cơ hội đọc kỹ khung chương trình và nội dung môn học của các ngành marketing, truyền thông, quan hệ công chúng, media và báo chí của hàng trăm trường khắp 4 châu lục nên có thể tổng hợp những hướng chính và căn bản. Mặc dù bản thân mình làm luận án Tiến sỹ với chủ đề Media Studies, mình lại thích dạy các môn marketing chiến lược và sáng tạo vì thực tế hands on và mình có nhiều kinh nghiệm thực chiến hơn. Nhất định khi chọn trường, chọn ngành phải đọc và so sánh kỹ chương trình học (curriculum) và nội dung các môn học (syllabus) nha các bạn.
Các ngành này bao vui, hiếm khi công việc hôm nay lặp lại. Dù ở vị trí nào thì bạn cũng được thỏa sức tính toán, phân tích, ủ mưu và sáng tạo. Tuy nhiên, ngành này cũng đòi hỏi phản ứng nhanh, deadline tính theo giờ, theo ngày, nên bạn nào muốn công việc nhàn hạ, work life balance thì khá khó. Nếu bạn nhắm tìm việc ở nước ngoài thì càng phải nghiên cứu kỹ nên học ngành nào, nhắm vị trí nào. Những vị trí đòi hỏi kiến thức văn hóa, am hiểu người tiêu dùng bản địa, sử dụng kỹ năng ngôn ngữ sẽ thách thức hơn những vị trí dựa vào kỹ thuật, số liệu, phân tích khi bạn xin việc ở nước ngoài.